Praca

Plan rządu przeciw nadużyciom: 10 punktów. Co z pracą?

Publikacja: 29.09.2026, 12:30 · Aktualizacja: 29.09.2026, 12:30

Rząd Niemiec przyjął 23 września 2026 plan 10 punktów przeciw wyłudzaniu świadczeń i wyzyskowi pracowników z UE. Firma, która zgłasza pracę tylko na niby, odda nadpłacone świadczenia, a Jobcenter zgłasza do urzędu celnego podejrzenia pracy na czarno i płacy poniżej minimalnej.

Co dokładnie przyjął rząd

W środę 23 września 2026 rząd Niemiec (Bundeskabinett) przyjął „Aktionsplan gegen Sozialleistungsmissbrauch und Ausbeutung, insbesondere im Zusammenhang mit EU-Zuwanderung”. Po polsku: plan przeciw wyłudzaniu świadczeń i wyzyskowi, zwłaszcza przy migracji z UE. Przygotowali go minister pracy Bärbel Bas (SPD) i minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt (CSU). Plan ma 10 punktów i dotyczy wprost obywateli innych krajów Unii, czyli także Polaków.

Ministerstwo pracy (BMAS) zaczyna swój komunikat od zdania, że Niemcy potrzebują zagranicznych pracowników, a swoboda podejmowania pracy w UE jest dla kraju bardzo ważna. Plan celuje więc w firmy i pośredników, którzy wykorzystują ludzi, oraz w osoby wyłudzające świadczenia. Uczciwie zatrudniony pracownik z Polski nie traci żadnych praw.

Najważniejsze punkty planu

• Firma płaci za pracę na niby. Jeśli pracodawca nie zgłosi pracownika do ubezpieczeń, zgłosi go tylko częściowo albo tylko pozornie, a przez to ktoś dostał za dużo świadczeń, to firma będzie je zwracać. Przy świadczeniach z Jobcenter (SGB II) obowiązuje to już od 1 lipca 2026. Dla pomocy społecznej (SGB XII) przepis dopiero powstanie.
• Jobcenter zgłasza sprawy do Zoll. Od lipca Jobcenter informuje urząd celny (Zoll, który w Niemczech kontroluje pracę na czarno), gdy podejrzewa pracę na czarno albo płacę poniżej minimalnej.
• Urzędy wymieniają więcej danych. Informacje mają płynąć szybciej, m.in. przez automatyczne powiadomienia. Według dziennika taz plan przewiduje też systemy analizy danych oparte na AI.
• Nowa jednostka w Bundesagentur für Arbeit. Kompetenzcenter Leistungsmissbrauch z 5 oddziałami regionalnymi ma zwalczać zorganizowane wyłudzenia.
• Rudery i przepełnione mieszkania. Gminy dostaną więcej narzędzi przeciw tzw. Schrottimmobilien, czyli zrujnowanym budynkom wykorzystywanym do wyłudzania świadczeń. Zmiany w meldunkach mają utrudnić meldowanie zbyt wielu osób w jednym lokalu.
• Bez świadczeń przy nakazie aresztowania. Osoba poszukiwana nakazem aresztowania (Haftbefehl) nie dostanie świadczeń z SGB II i SGB XII.
• Ostrzeżenie jeszcze przed wyjazdem. Rząd chce informować ludzi w krajach pochodzenia o uczciwych warunkach pracy, zanim dadzą się skusić fałszywym obietnicom.

Co to znaczy dla Ciebie

Masz umowę, pasek wypłaty i zgłoszenie do ubezpieczeń? Plan nic Ci nie odbiera. Uderza w firmy, które zatrudniają tylko na papierze albo płacą część pensji pod stołem. Dla pracownika taka praca też jest pułapką: jeśli firma Cię nie zgłosiła, nie płaci za Ciebie składek, więc tracisz miesiące do niemieckiej emerytury i możesz mieć kłopot z ubezpieczeniem zdrowotnym.

Płaca minimalna w Niemczech wynosi od 1 stycznia 2026 r. 13,90 euro brutto za godzinę, a w 2027 wzrośnie do 14,60 euro. Przy 160 godzinach pracy w miesiącu to co najmniej 2.224 euro brutto (nasze wyliczenie). Jeśli w rozliczeniu masz mniej godzin, niż naprawdę przepracowałeś, to właśnie taką sytuację Jobcenter i Zoll mają teraz wyłapywać.

Dostajesz dopłatę z Jobcenter do niskiej pensji? Licz się z dokładniejszym sprawdzaniem. Według taz już dziś Jobcenter korzysta z list kontrolnych i pyta m.in. o dojazd do pracy, samochód, osoby, z którymi jeździsz, paski wypłaty i to, skąd masz narzędzia. Trzymaj te dokumenty w jednym miejscu.

Co zrobić teraz: 4 kroki

1. Sprawdź pasek wypłaty (Lohnabrechnung). Przy zwykłym etacie muszą na nim być składki na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne, pielęgnacyjne i od bezrobocia. Minijob ma inne zasady, ale też musi być zgłoszony.
2. Poproś swoją kasę chorych (Krankenkasse) o zaświadczenie o członkostwie (Mitgliedsbescheinigung). Zobaczysz, od kiedy jesteś ubezpieczony.
3. Zamów w Deutsche Rentenversicherung wyciąg z konta emerytalnego (Versicherungsverlauf). Widać w nim miesiące, za które firma odprowadziła składki.
4. Zapisuj godziny pracy każdego dnia. Przy sporze o płacę to Twój najmocniejszy dowód.

Jeśli firma płaci Ci częściowo do ręki albo nie chce pokazać zgłoszenia, poszukaj bezpłatnej porady. Projekt Faire Mobilität doradza pracownikom z Europy Środkowej i Wschodniej i ma informacje także po polsku.

Od kiedy to obowiązuje

Część planu już działa: odpowiedzialność firmy przy świadczeniach z Jobcenter i zgłoszenia do Zoll obowiązują od lipca 2026. Reszta wymaga zmian w ustawach, m.in. w prawie budowlanym, w meldunkach i w ustawie o swobodzie przepływu (FreizügigG/EU). Według agencji dpa plan ma zostać wdrożony jeszcze w tym roku. Rząd chce też, by Komisja Europejska przejrzała unijne zasady swobody przepływu.

Organizacje pomocowe mają zastrzeżenia. Przedstawicielka związku Paritätischer powiedziała taz, że popiera walkę z zorganizowanym wyzyskiem, ale obawia się, że obywatele UE korzystający z Jobcenter trafią pod ogólne podejrzenie.

Tekst przygotowany z pomocą narzędzi AI i sprawdzony przez redakcję.